Prof. Dr. Görkem Yararbaş: “Yeni nesil tütün ürünleri bırakma yöntemi değil, yeni bir bağımlılık katmanıdır” Türkiye’de kullanım yüzde 30’a ulaştı
Ege Üniversitesi ev sahipliğinde Bornova Kaymakamlığı tarafından düzenlenen 2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu’nda Türkiye’de tütün kullanımının yüzde 30 seviyelerine ulaştığı açıklandı. Uzmanlar, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin oluşturduğu bağımlılık risklerine, gençler üzerindeki etkilerine ve dijital teknolojilerin sigara bırakma sürecindeki rolüne dikkat çekti. Panelde paylaşılan çarpıcı veriler ve uzmanların uyarıları, tütün bağımlılığıyla mücadelede yeni yaklaşımların önemini ortaya koydu.
Türkiye’de Tütün Kullanımı Yüzde 30 Seviyelerine Ulaştı
Bornova Kaymakamlığı tarafından, Ege Üniversitesi (EÜ) ev sahipliğinde “Sınırlarını Çiz Geleceğini Koru” mottosuyla düzenlenen 2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu kapsamında tütün bağımlılığı paneli gerçekleştirildi. “Tütün Bağımlılığı” başlıklı oturumun moderatörlüğünü EÜ Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Görkem Yararbaş üstlendi.
Panelde akademisyenler, Türkiye’de tütün kullanımının güncel durumu, yeni nesil nikotin ürünlerinin sağlık üzerindeki etkileri ve bağımlılıkla mücadelede dijital müdahale yöntemlerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Türkiye’de Tütün Kullanımında Artış Dikkat Çekiyor
“Türkiye’de Tütün Kullanımı ve Belirleyicileri” başlıklı sunumunu gerçekleştiren Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hür Hassoy, tütün kullanımının sosyoekonomik dinamiklerine dikkat çekti.
Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişinin tütün kullanımı nedeniyle hayatını kaybettiğini belirten Prof. Dr. Hassoy, Türkiye’de tütün kullanımının 2014 yılından sonra yeniden yükselişe geçtiğini ifade etti.
Türkiye’de toplam nüfus içerisindeki tütün kullanım oranının yaklaşık yüzde 30 seviyesine ulaştığını kaydeden Hassoy, “Ülkemizdeki oranlar toplam nüfusta yaklaşık yüzde 30'a ulaştı ve neredeyse her iki erkekten biri ile her beş kadından biri sigara içicisi durumuna geldi.” dedi.
Lopez'in Dört Aşamalı Tütün Epidemisi Modeli'ne de değinen Hassoy, Türkiye'nin modelin ikinci aşamasının sonunda bulunduğunu belirtti.
Gelişmiş ülkelerde dezavantajlı grupların daha fazla sigara kullandığını, Türkiye'de ise farklı bir tablonun ortaya çıktığını aktaran Hassoy, özellikle 40 yaş üzerindeki kadınlarda yüksek eğitim ve refah düzeyine sahip grupların 3 ila 7 kat daha fazla risk taşıdığına işaret etti. Hassoy, bu durumu “tersine eşitsizlik” olarak tanımladı.
Yeni Nesil Ürünler Bağımlılığı Farklı Biçimde Sürdürüyor
EÜ Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Görkem Yararbaş, “Tütün Kullanımında Güncel Eğilimler” başlıklı sunumunda elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin oluşturduğu riskleri değerlendirdi.
Yeni nesil nikotin ürünlerinin sigarayı bırakma yöntemi olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Yararbaş, bu ürünlerin bağımlılığı farklı biçimlerde sürdürdüğünü ve ikili kullanım döngüsüne yol açabildiğini belirtti.
Nikotin bağımlılığının biyolojik boyutuna dikkat çeken Yararbaş, “Yarı ömrü yaklaşık 35 dakika olan ve beyinde sürekli 'ilaç arama davranışını' tetikleyen nikotin; 'duman, kül, koku yok' söylemleriyle sunulan bu yeni nesil ürünlerle bağımlılığı farklı formlarda sürdürüyor.” ifadelerini kullandı.
Gençler Aromalar ve Taşınabilir Tasarımlarla Hedefleniyor
Yeni nesil ürünlerin özellikle gençler açısından ciddi riskler taşıdığını belirten Yararbaş, tatlı aromaların ve kolay taşınabilir tasarımların bu ürünleri cazip hale getirdiğini söyledi.
Okullarda dahi kolaylıkla gizlenebilen elektronik sigaraların gençlerin nikotin kullanımına yönelmesine zemin hazırlayabildiğini ifade eden Yararbaş, bu ürünlerin geleneksel sigaraya geçiş açısından da risk oluşturduğunu kaydetti.
Nargile kafeler ve yeni nesil nikotin cihazlarının gençleri farklı maddelerin kullanımına zemin hazırlayabilecek sosyal temaslara açık hale getirdiğini belirten Yararbaş, ürünlerin daha düşük sıcaklıkta çalışmasının zararsız oldukları anlamına gelmediğini vurguladı.
Yararbaş, “Sigaraya kıyasla daha düşük sıcaklıkta ısıtılmaları toplumda yanıltıcı bir 'zararsızlık' algısı oluştursa da azaltılmış emisyon kanıtlanmış bir güvenlik anlamına gelmiyor; üstelik her iki ürün grubu için de pasif içicilik ve ciddi akciğer hasarları riski bulunuyor.” diye konuştu.
Dijital Araçlarla Sigara Bırakma Sürecine Destek
Panelin son konuşmacısı Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Öğretim Görevlisi Dr. İnci Derya Yücel oldu. “Tütün Kullanımına Yönelik Yenilikçi Müdahaleler” başlıklı sunumunda Yücel, dijital teknolojilerin bağımlılık tedavisinde sağlayabileceği katkıları anlattı.
Mobil uygulamaların, kişinin sigara içme isteğinin arttığı anlarda destek sağlayabileceğini belirten Yücel, özellikle ihtiyaç duyulan zamanlarda gönderilen bildirimlerin bağımlılıkla mücadelede etkili bir araç olabileceğini ifade etti.
Yücel, “Gece yatağa yattığında sigara içme isteği artan bir kişiye mobil uygulamalar asenkron erişimle tam o anda bildirimler göndererek destek olabilir; çünkü insan doğası gereği konfor alanında kalmak isteyebilir ve değişime direnç gösterebilir.” dedi.
Kişilerin sigara içmemeleri gerektiğini bilmelerine rağmen bu alışkanlığın yerine ne koyacaklarını bilemeyebildiklerini belirten Yücel, dijital araçların sağlıklı alternatifler geliştirilmesine yardımcı olabileceğini söyledi.
Kişiye Özel Dijital Müdahaleler Öne Çıkıyor
Bağımlılıkla mücadelede yalnızca bilgi vermenin yeterli olmadığını, farkındalık oluşturulması gerektiğini vurgulayan Yücel, dijital programların kişiye özel hazırlanmasının önemine dikkat çekti.
Yücel, “Kişi ne yapmaması gerektiğini bilse de yerine ne koyacağını bilemeyebilir; bu noktada dijital araçlar kişinin kendine yeni ve sağlıklı bir odak noktası yani yeni bir hikaye oluşturmasını kolaylaştırır.” ifadelerini kullandı.
Tedavi planlarıyla uyumlu dijital içeriklerin hazırlanması gerektiğini belirten Yücel, oyunlaştırma, pekiştireçler, aşamalı görevler ve ilerleme göstergelerinin sürece dahil edilmesini önerdi.
Etkileşimli senaryolar ve psikolojik beceri egzersizlerinin dijital programlara entegre edilmesinin değişim sürecinin başarısını artırabileceğini kaydeden Yücel, kişilerin keyif aldıkları süreçleri daha kolay takip edebildiğini dile getirdi.
Konuşmacılara Plaket Takdim Edildi
2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu kapsamında gerçekleştirilen tütün bağımlılığı paneli, Bornova İlçe Sağlık Müdürü Dr. Vahap Tevfik Oğuz'un konuşmacılara katkılarından dolayı plaket takdim etmesiyle sona erdi.