Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy: “Çayönü’nde geçmişin izlerini bilimsel kazılarla geleceğe taşıyoruz”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi’nde yürütülen 2026 yılı kazılarında, M.Ö. 6900–6800 yıllarına tarihlenen yaklaşık 5 metrekarelik bir madencilik işliğinin gün yüzüne çıkarıldığını açıkladı. İşlikte ham, yarı işlenmiş ve işlenmiş malakit örneklerinin yanı sıra bakır boncuklar, çeşitli bakır nesneler ve taş döşemeli bir çalışma alanı tespit edildi.

Bakan Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Çayönü Tepesi’nde insanlık tarihinin erken üretim teknolojilerine ilişkin önemli bir keşfin daha ortaya çıkarıldığını bildirdi. Ersoy, “Büyük dönüşümlerin izlerini taşıyan Çayönü Tepesi'nde geçmişin izlerini bilimsel kazılarla geleceğe taşımaya devam ediyoruz.” dedi.

“Madencilik Geleneği Yaklaşık 2 Bin Yıl Boyunca Sürdü”

Çayönü’nde bakır ve malakit kullanımının izlerinin M.Ö. 9100’lere kadar uzandığına dikkati çeken Ersoy, M.Ö. 6900–6800 yıllarına tarihlenen işliğin yerleşimdeki üretim faaliyetlerinin sürekliliğine ilişkin yeni veriler sunduğunu belirtti.

Ersoy, “Yeni keşif, burada madencilik geleneğinin yaklaşık 2 bin yıl boyunca sürdüğünü ve uzmanlaşmış üretim faaliyetlerinin belirli çalışma alanlarında gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor.” ifadelerini kullandı.

Yerleşik yaşamdan tarıma, mimariden zanaat uzmanlaşmasına kadar insanlık tarihindeki önemli dönüşümlerin izlerini taşıyan Çayönü Tepesi’nde bilimsel kazıların devam ettiğini kaydeden Ersoy, geçmişe ilişkin verilerin bilimsel çalışmalarla geleceğe aktarılmayı sürdürdüğünü belirtti.

5 Metrekarelik Üretim Alanı Bütüncül Olarak Ortaya Çıkarıldı

Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında yürütülen kazılarda, madencilik işliği yerleşmenin batı kesiminde açığa çıkarıldı.

Yaklaşık 5 metrekarelik alanı kapsayan işliğin çevresinde en az 6 dikme deliği, merkezinde ise taş döşemeli çalışma alanı belirlendi. Dikme deliklerinin, çalışma alanının üzerinin bir gölgelikle örtülmüş olabileceğine ve üretim mekânının bilinçli biçimde düzenlendiğine işaret ettiği değerlendirildi.

İşliğin merkezinde 18 malakit örneği, işlik ve yakın çevresinde ise yaklaşık 24–25 malakit örneği bulundu. Daha geniş çalışma alanında tespit edilen malakit ve bakır buluntularının toplam sayısı yaklaşık 42’ye ulaştı.

Buluntular arasında ham malakit parçalarının yanı sıra yarı işlenmiş ve işlenmiş malakitler, bakır boncuklar ile çeşitli bakır nesneler yer aldı.

Ham Maddeden İşlenmiş Ürüne Üretimin Aşamaları Belirlendi

Kazılarda ortaya çıkarılan malzemelerin ham maddeden yarı mamule ve işlenmiş ürüne kadar farklı üretim aşamalarını temsil etmesi, Çayönü Tepesi’ndeki madencilik faaliyetlerinin yalnızca ham madde temini veya kullanımından ibaret olmadığını gösterdi.

Yeni veriler, uzmanlaşmış üretim faaliyetlerinin belirli çalışma alanlarında yürütüldüğüne ilişkin bulgular da ortaya koydu. Aynı alanda farklı üretim aşamalarına ait malzemelerin bulunması, işliğin kullanım biçiminin bütüncül olarak incelenmesine imkân sağladı.

Çayönü’nde bakır ve malakit kullanımına ilişkin izler M.Ö. 9100’lere kadar uzanırken, M.Ö. 6900–6800 dönemine tarihlenen yeni işlik, söz konusu madencilik geleneğinin yaklaşık 2 bin yıllık süreç boyunca devam ettiğine ilişkin arkeolojik veri sundu.

Proto-Hassuna Kültürüne Ait Çanak Çömlekler Bulundu

2026 yılı kazılarında Çayönü Tepesi’nin kültürel sürekliliğine ilişkin yeni bulgular da elde edildi. Yerleşmenin batı alanındaki çalışmalarda Çanak Çömlekli Neolitik Dönem’in erken aşamalarından Proto-Hassuna kültürüne ait nitelikli çanak çömlekler tespit edildi.

Yaklaşık M.Ö. 6800–6600 yıllarına tarihlenen buluntuların kesin kronolojisinin, devam eden Karbon-14 ve diğer arkeometrik analizlerin ardından daha ayrıntılı şekilde belirlenmesi planlanıyor.

Üretim alanının mimari açıdan tanımlanabilmesi, ham madde ile farklı üretim aşamalarındaki malzemelerin aynı bağlam içerisinde ele geçirilmesi ve işliğin bütüncül biçimde belgelenmesi nedeniyle keşif, 2026 yılı Çayönü Tepesi kazı sezonunun önemli buluntularından biri olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI